Nagidos Antik Kenti Kazıları

Mersin Üniv. Arkeoloji Bölümü tarafından Prof.Dr.Serra Durugönül başkanlığında Nagidos'ta 1998 – 2002 yılları arasında arkeolojik kazılar yapılmıştır.

Konum
Nagidos antik kenti, Mersin iline bağlı Bozyazı ilçesinde bulunmaktadır. İlçe içerisinde Paşabeleni tepesinde akropol yerleşimi olarak yer alan antik kentin kalıntıları, denizden 68m yükseklikteki Paşabeleni tepesi üzerinde yaklaşık 400 x 300 m. ebatlarında bir alanı kaplamaktadır. Akropol'ün batısında, Toroslar'dan gelen nehir (bugün:Sini Çayı) denize kavuşmaktadır. Nagidos'un konumu bilinçli olarak seçilmiş ve akropolü, denizden ırmak içersine girecek olan gemilerin görülebileceği nokta üzerine kurulmuştur. Hemen Nagidos akropolünün 200m karşısındaki ada (Nagidussa) da Nagidos'un konumunu güçlendirmektedir.

Tarihçe
Nagidos antik kenti, Hekataios'a göre “Nagis Kubernetes” adında semitik kökenli (belki de mitolojik) birisi tarafından kurulmuştur. Kesin olan yerleşim, M.Ö. 2000 de Luvi halkının oluşturduğu Tarhundaşşa krallığının sınırları içinde bulunuyordu. Asur döneminde belirsizlik vardır: Asurlar'ın M.Ö. 8. yüzyıl sonlarında Göksu nehrine kadar gelmiş oldukları bilinmekle beraber Nagidos ve civarındaki varlıkları kesinleştirilememektedir.
Nagidos'un M.Ö. 7. yy.'da bir Samos kolonisi, belki emporio'su olduğu ve böylelikle ticarete açılmış bir liman kenti kimliği kazandığı bilinmektedir. Asur metinlerinde geçen İamanilir'in (yani İonialılar'ın) ve Hellenlerin, Kilikia'nın dağlık kısmında kendileri için üsler kurdukları ve Fenikeliler ile doğu ticaretini sürdürdükleri yönündeki bilgiler de ticaretin yoğunluğunu belgeler niteliktedir.
Liman kenti olan Nagidos, M.Ö. 6. ile 5. yüzyıllar arasında Pers imparatorluğunun hâkimiyeti altındadır. Bu yüzyıllar arasında Nagidos'ta Pers satrabı Pharnazabus'a ait gümüş sikkeler ele geçmiştir. M.Ö. 5. yüzyıl sonu ve 4. yüzyıl başlarına tarihlenen bu gümüş sikkelerin ele geçmesi ile birlikte Nagidos kentinin bu tarihlerde ekonomik açıdan güçlü olduğunu anlaşılmıştır. Kelenderis, Holmoi ve Mallos kentleri gibi Nagidos kenti de “Büyük Kralı” tanımaktadır. Nagidos, kendi tanrılarından ve sembollerinden oluşan şehir lejantını sikkelerine basmıştır. Nagidos kenti, Pers hakimiyeti altında bastığı sikkelerde sadece Pers değil ayrıca Hellen özellikleri de görülmektedir. Nagidos ile onun komşusu olan Arsinoe arasındaki sınır sorununu ele alan yazıt bugün Mersin Müzesinde sergilenmektedir. Helenistik döneme tarihlenen bu yazıtta Nagidos'ta bir Aphrotide tapınağının varlığından bahsetmektedir.

Kalıntılar
1.Sur Duvarları.Nagidos Akropolisinin çevresi M.Ö. 5. yüzyılda son derece özenli sur duvarı ile çevrilmiştir. Bu sur duvarları üzerinde M.Ö. 3. yüzyılda onarımlar yapılmıştır. Sur duvarı üzerinde yapılan çalışmalar sonucunda Helenistik dönemde bir kule eklendiği anlaşılmıştır. Bu kule, diagonal mazgalları ve merdivenli girişi ile bölgede bir başka örneği bulunmayan çok özel bir savuNma yapısıdır.
2. Yamaç Evler.Nagidos akropolisinin güney yamacında yapılan kazılarda yamaç evleri bulunmuştur. Bu yamaç evleri, Ephesos kentinin Roma dönemine tarihlenen yamaç evleri ile benzerlik göstermesine rağmen Ephesos örneklerinden 4 yüzyıl önce yapılmalarından dolayı arkeoloji literatüründe önemli bir yer tutacaktır. Yine güney yamaçta yapılan çalışmalarda Hellenistik döneme tarihlenen bir de tholos(Yuvarlak Bina) bulunmuştur.
3. Küçük Buluntular. Nagidos kazılarında ortaya çıkarılan küçük buluntular Mısır, Samos, Kıbrıs, Rhodos, Knidos, Soloi, Miletos ve Ephesos gibi antik dönemin önemli kentleriyle ticari bağlantılar kurulduğu yönünde ipuçları vermiştir. Arkaik, Klasik ve Hellenistik döneme ait seramik, sikke ve figürinlerin yoğun olarak ele geçmesi yalnızca Nagidos için değil, kültürel, sanatsal ve tarihi açıdan oldukça karanlık olan Dağlık Kilikia bölgesi için de büyük önem taşımaktadır. Nagidos'ta kazılarda ele geçen ve ticaretin birer kanıtı olan amphora ve mühürleri kentin Akdeniz ticaretindeki yerini anlamada önemli bir yer tutmaktadır. Yapılan çalışmalarda Rhodos, Thasos, Kıbrıs, Knidos ve Suriye-Filistin kökenli amphora ve mühürleri ele geçmiştir. Bulunan amphora ve mühürleri, Akdeniz ticaretinde Nagidos'un önemli bir konuma sahip olduğunu yansıtmaktadır.

Arkeolojik Kazılar
Nagidos arkeolojik çalışmalar, Nagidos akropolis'inde ve akropolis'in doğu eteklerinde yer alan nekropolis alanında gerçekleştirilmiştir. Ayrıca Nagidos kentinin sınırlarının yayılımını saptayabilmek için Nagidos akropolisi'nin yüz metre doğusunda yer alan Belen tepesinde arkeolojik kazılar da yapılmıştır. Nagidos kentinde arkeolojik kazılar dışında bir liman kenti olmasından dolayı da antik dönemdeki liman yerinin tespiti için yüzey araştırmaları da sürdürülmüştür. Kazı ve yüzey araştırmaları dışında 1985 – 1986 yıllarında Paşabeleni tepesi eteklerinde bir yazlık sitenin yapımı esnasında bir nekropolis alanı bulunmuştur. Nekropolis alanında Anamur Müzesi yetkilileri tarafından kurtarma kazıları gerçekleştirilmiştir. Kurtarma kazısında mezarlardan ele geçen eserler Anamur Müzesinde sergilenmektedir.

-Nagidos kenti ile ilgili yapılan bazı yayınlar:
-Durugönül, Serra – Durukan, Murat – Aydınoğlu, Ümit (2000)
“1998 Yılı Nagidos (Bozyazı) Kazı Çalışmaları”, 21. Kazı Sonuçları Toplantısı, 2. Cilt, Ankara: 285 - 292.

-Durugönül, Serra – Durukan, Murat – Aydınoğlu, Ümit (2001)
“1999 Yılı Nagidos (Bozyazı) Kazı Çalışmaları”, 22. Kazı Sonuçları Toplantısı, 2. Cilt, Ankara: 273-286.

-Durugönül, Serra – Durukan, Murat – Aydınoğlu, Ümit (2002)
“2000 Yılı Nagidos (Bozyazı) Kazı Çalışmaları”, 23. Kazı Sonuçları Toplantısı, 2. Cilt, Ankara: 205-214.

-Durugönül, Serra – Durukan, Murat – Aydınoğlu, Ümit (2003)
“2001 Yılı Nagidos (Bozyazı) Kazısı”, 24. Kazı Sonuçları Toplantısı 1. Cilt, Ankara: 243–248.

-Durugönül, Serra (1999) ,
Nagidos Üzerine Düşünceler, Olba II, I, Mersin: 67-78

-Durugönül, Serra (2001),
“ Nagidos'un Tarihteki Yeri”, Kilikia Mekanlar Ve Yerel Güçler(M.Ö. 2. binyıl – M.S. 4. yüzyıl) Uluslar Arası Yuvarlak Masa Toplantısı Bildirileri, Varia Anatolica XIII, İstanbul: 429 –443.

-Durugönül, Serra(2000),
“Nagidos'dan (Bozyazı) Bir Diadem”, Mersin: Olba III, 135 – 141, Levha 25–26.

-Hellenkemper, Hansgerd – Hild, Friederich (1990),
“Nagidos”, Kilikien Und Isaruen, Wien: Verlag Der Österreıchen Akademie Der Wissenschaften, 363-364.